Czy niepokoją Cię wciąż nawracające biegunki na zmianę z epizodami zaparć? Po posiłkach cierpisz na bóle brzucha i wzdęcia? Doskwierają Ci gazy jelitowe i nadmierna drażliwość?
Jeśli powyższe dolegliwości nie są Ci obce, a wręcz zdarzają się zbyt często, co zaburza Twój rytm dnia, być może cierpisz na Syndrom Jelita Drażliwego. Poniżej postaramy się pomóc Ci rozpoznać tę przypadłość, ale co ważniejsze podamy rady, jak zniwelować przykre objawy zaburzenia.
Zespół czy syndrom jelita drażliwego lub okrężnica spastyczna, z angielskiego IBS (czyli Irritable Bowel Syndrome) to przewlekłe zaburzenie w funkcjonowaniu jelita grubego. Polega ono na występowaniu przez co najmniej 12 tygodni zmian rytmu i konsystencji wypróżnień, czyli na naprzemiennym występowaniu biegunek i zaparć, z jednocześnie towarzyszącymi bólami i wzdęciami brzucha.
Syndrom jelita drażliwego jest jedną z najczęstszych dolegliwości układu pokarmowego. Szacuje się, że jest on rozpoznawany u około 20% ludzi. Zaburzenie to dotyka zwłaszcza młodych dorosłych (dwukrotnie częściej kobiety niż mężczyzn).
Nie stwierdza się tu żadnych nieprawidłowości anatomicznych. Zakłócenie naturalnej pracy jelit, w postaci wzmożonej motoryki, wynika w tym wypadku z gwałtownej odpowiedzi układu na bodźce pokarmowe, hormonalne i nerwowe.
Objawy tego zaburzenia nie są swoiste, w każdym przypadku mogą być zmienne i występować z różną częstotliwością.
Wśród najczęściej odnotowywanych symptomów możemy wyróżnić:
- często naprzemienne, nawracające zaparcia lub biegunki
- bóle zlokalizowane głównie w podbrzuszu, kurczowe, czasem tępe i ciągłe; pojawiają się po posiłkach lub pod wpływem stresu, trwają od 2 do 3 godzin lub dłużej
- obecność śluzu w stolcu
- wzdęcia brzucha, odbijanie
- nadmiar gazów jelitowych
- częste nudności, brak apetytu
- zmęczenie i bóle głowy
- niepokój, ogólna drażliwość, zaburzenia koncentracji i nastroju
- uczucie niepełnego wypróżnienia
Uwaga!! Do objawów syndromu jelita drażliwego nie należą :
- krwawe stolce
- gorączka
- utrata masy ciała
- długotrwały uciążliwy ból
Jak dotąd nie zdefiniowano przyczyn powstawania tego schorzenia. Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego ułatwiły tzw. II Kryteria Rzymskie, które są przyjętym, standardowym narzędziem diagnostycznym, stosowanym w badaniach klinicznych. Według nich, jednoznaczną diagnozę można postawić wówczas, gdy bóle brzucha lub dyskomfort były obecne przez co najmniej 12 tygodni w ciągu ostatnich 12 miesięcy i charakteryzowały się co najmniej dwiema cechami z następujących: łagodniały po wypróżnieniu; początek był związany ze zmianą rytmu wypróżnień, zmianą konsystencji lub wyglądu stolca.
Istotą tej choroby jest najprawdopodobniej zmieniona kurczliwość mięśniówki gładkiej jelita. W prawidłowych warunkach ruchy perystaltyczne jelit służą przesuwaniu treści pokarmowej. W przypadku okrężnicy drażliwej dochodzi do rozregulowania tego rytmu, co w konsekwencji powoduje biegunkę i ból, gdy ruchy jelita grubego są zbyt silne i długie, a zaparcia gdy skurcze słabną. Jak zauważono, nadwrażliwość na produkty mleczne jest najczęstszą przyczyną występowania objawów zespołu jelita drażliwego. Powtarzające się spożywanie mleka i jego przetworów, może wywoływać kaskadę problemów gastrycznych, która stopniowo osłabia odporność układu pokarmowego.
Zaburzona równowaga kwasowo-zasadowa układu może również pogarszać objawy jelita drażliwego. Dieta bogata w produkty zakwaszające, czyli np. mięsa, sery, jaja, zboża i orzechy, może powodować nadmierny wzrost drożdży z gatunku Candida albicans w układzie pokarmowym, co może wywoływać objawy okrężnicy spastycznej. Dlatego należy prawidłowo komponować dietę pod względem zawartości produktów zasado i kwasotwórczych.
Prawidłowe odżywianie jest ważnym elementem skutecznego leczenia zespołu jelita nadwrażliwego. Spożywanie produktów zawierających błonnik (warzywa, owoce, kasze) zapewnia dobre wypełnienie jelit, zmniejsza skurcze i pomaga zatrzymywać wodę. Skutkiem tego jest bardziej plastyczny stolec oraz łatwiejsze wypróżnianie. Przy wzdęciach wykluczone są: bób, kapusta oraz produkty zawierające węglowodany, które łatwo ulegają fermentacji, czyli piwo, sok jabłkowy i winogronowy, banany, orzechy, rodzynki.
Wzdęciom sprzyja również sorbitol dodawany do produktów dietetycznych oraz niektóre przyjmowane leki. Należy przy tym wspomnieć, że brak włókien roślinnych w pożywieniu prowadzi do zwiększonego powstawania gazów. U ludzi cierpiących na zespół jelita drażliwego przejadanie się sprzyja powstawaniu biegunki. Objawy takie zmniejszają się przy ograniczeniu ilości pokarmu lub dzieleniu go na kilka mniejszych posiłków.
Syndrom jelita nadwrażliwego to schorzenie przewlekłe. Co prawda nie zagraża ono życiu, ale dezorganizuje życie prywatne i zawodowe chorego. U większości pacjentów choroba przebiega z okresami poprawy oraz zaostrzeń, a długość tych okresów jest różna i zależy od wielu czynników. Znane dziś sposoby leczenia polegające na korzystaniu z psychoterapii, uregulowaniu trybu życia, przestrzeganiu właściwej diety i przyjmowaniu leków pozwalają na zmniejszenie objawów i uzyskanie mniej lub bardziej trwałej poprawy stanu zdrowia.
Źródła:
1. Ash R.N., Conkling W. (2009): Zespół jelita drażliwego. Objawy przyczyny leczenie porady dietetyczne. Warszawa Wydawnictwo Klub Dla Ciebie
2. Enck P, Klosterhalfen S, Martens U.(2011): Probiotic therapy of the irritable bowel. Dtsch Med Wochenschr. Feb;136(8):371-375. Epub 2011 Feb 17.
Klinik für Psychosomatische Medizin und Psychotherapie, Universitätsklinikum Tübingen.
3. Frenette G. (2008): Zdrowe jelita. Przyczyny, objawy i możliwe nastepstwa zaburzeń. Naturalne i bezpieczne środki zaradcze. Warszawa, Wydawnictwo Klub Dla Ciebie
4. Spiller R. (2007): Clinical update: irritable bowel syndrome. The Lancet, Volume 369, Issue 9573, Pages 1586 – 1588, 12 May 2007