Miażdżyca jest to przewlekła choroba zapalna polegająca na tworzeniu się zmian zwyrodnieniowych w błonie środkowej i wewnętrznej ścian tętnic. W procesie miażdżycowym dochodzi do uszkodzenia śródbłonka naczyń, zmiany komórek mięśni gładkich ściany tętnicy i tworzenia tkanki łącznej, na skutek czego powstaje i narasta zwężająca tętnicę płytka miażdżycowa.
- jest to choroba ogólnoustrojowa o licznych czynnikach etiologicznych i złożonej patogenezie;
- czynniki etiologiczne dzielimy na zakaźne i nieinfekcyjne;
- gromadzenie złogów cholesterolu i jego związków doprowadza do zwężenia naczyń, zakrzepów oraz zaburzeń przepływu krwi przez naczynia tętnicze;
Dostosowując dietę pacjenta do jego indywidualnego profilu immunologicznego, likwidujemy ogniska zapalne w naczyniach krwionośnych, obniżamy ciśnienie krwi, regulujemy poziom cholesterolu, zapobiegając w ten sposób rozwojowi miażdżycy. Lecznie tego typu, traktowane jako leczenie uzupełniajace, bardzo często nie tylko hamuje rozwój już istniejacej choroby, lecz także pozwala cofnąć zaawansowane zmiany.
- miażdżyca tętnic obwodowych jest jedną z najważniejszych przyczyn rozwoju choroby wieńcowej, zawałów serca i udarów mózgu;
- rozwój miażdżycy jest znacznie przyspieszany przez nadciśnienie tętnicze;
- choroba wykazuje tendencje do nasilania się wraz z wiekiem.
Miażdżyca tętnic (łac. atheromatosis, atherosclerosis) (potoczna nazwa to “skleroza”) jest przewlekłą chorobą, polegającą na zmianach zwyrodnieniowo-wytwórczych w błonie wewnętrznej i środkowej tętnic, głównie w aorcie, tętnicach wieńcowych i mózgowych, rzadziej w tętnicach kończyn. Miażdżyca jest najczęstszą przyczyną stwardnienia tętnic (łac. arteriosclerosis).
Etiologia i patogeneza
Etiologia miażdżycy tętnic nie jest w pełni poznana. Do jej powstania i rozwoju usposabia m.in. hypercholesterolemia, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, niewłaściwy sposób odżywiania, zaburzenia krzepnięcia krwi, oraz stres. Prawdopodobnie istotną rolę w patogenezie miażdżycy odgrywa także czynnik infekcyjny (bakterie z rodzaju Chlamydia lub nanobakterie).
Wśród przyczyn wymienia się też:
- Nadmierne spożywanie energii z produktów o dużej zawartości tłuszczów zwierzęcych i cholesterolu w diecie;
- Otyłość brzuszna (androidalna, wisceralna), zaburzenia gospodarki tłuszczowej, węglowodanowej
- Nadciśnienie tętnicze
- Choroby towarzyszące np. cukrzyca typ 2
- Palenie tytoniu
- Siedzący tryb życia – mała aktywność fizyczna
- Czynnik genetyczny (choroby sercowo – naczyniowe w rodzinie, hipercholesterolemia genetyczna)
- Wiek powyżej 55 roku życia
- Menopauza u kobiet
Naturalny rozwój choroby
Miażdżyca polega na wysepkowatym gromadzeniu się w błonie wewnętrznej tętnic cholesterolu (i jego estrów) oraz innych lipidów. W pierwszym etapie komórki śródbłonka gromadzą nadmierne ilości cholesterolu i lipidów, które są przemieszczane pod błonę wewnętrzną tętnic. (tzw. pasma tłuszczowo-lipidowe, ang. fatty streaks). Tego typu zmiany można obserwować już u dzieci. Podśródbłonkowe masy lipidowo-cholesterolowe powodują gromadzenie się makrofagów, rozrost fibroblastów i komórek mięśni gładkich warstwy środkowej tętnicy oraz drobnych naczyń krwionośnych odchodzących od naczyń odżywiających ścianę tętnicy (łac. vasa vasorum).
Kolejnym etapem jest wapnienie tych ognisk (tzw. wapnienie dystroficzne, łac. calcificatio dystrophica) prowadzące do miażdżycowego stwardnienia tętnic, oraz pojawienie się ubytków śródbłonka nad ogniskiem miażdżycowym. Ubytki śródbłonka są przyczyną miejscowego spadku stężenia prostacykliny – czynnika zapobiegającego gromadzeniu się płytek krwi. W wyniku tego procesu, w miejscach obnażonych z błony wewnętrznej dochodzi do owrzodzeń miażdżycowych (owrzodzeń kaszowatych), które stają się obszarami przyściennej agregacji płytek krwi i narastania zakrzepów (łac. thrombosis parietalis).
Następstwa miejscowe
Proces miażdżycowy prowadzi do zwężenia światła tętnic i zmniejszenia ich elastyczności. Z niewiadomych przyczyn (niewykluczone, że z powodu braku dodatkowego nadkażenia bakteryjnego) u niektórych ludzi w miejscach ogniska cholesterolowe nie ulegają owrzodzeniu i wapnieniu, a narastająca płytka miażdżycowa jest zbudowana z tkanki włóknistej i licznych naczyń włosowatych. Ogniska te – zwane “żywymi płytkami” miażdżycowymi – są pokryte żywym śródbłonkiem i rzadko stają się miejscem narastania zakrzepicy, ale dość często są miejscem powstania krwiaka, zamykając w ten sposób światło tętnicy. Z kolei płytki zwapniałe stanowią obszar narastania zakrzepu oraz mogą ulec pęknięciu, co także prowadzi do zamknięcia światła tętnicy.
Miażdżyca tętnic mózgu powoduje niedokrwienie mózgu i zmiany psychiczne, ułatwia pęknięcia naczyń i udary (zwłaszcza przy współistniejącym nadciśnieniu). Miażdżyca tętnic wieńcowych jest jedną z przyczyn choroby wieńcowej, miażdżyca aorty może prowadzić do powstania tętniaka.
Lokalizacja zmian miażdżycowych
Miażdżyca pojawia się prawie wyłącznie w tętnicach dużego układu krążenia, zwłaszcza w tych miejscach, gdzie istnieje wysokie ciśnienie krwi (aorta i tętnice bezpośrednio od niej odchodzące) oraz przepływ krwi nie jest laminarny (zwłaszcza w miejscach rozgałęzień tętnic).
Objawy
Rodzaj objawów zależy od umiejscowienia zmian:
- naczynia wieńcowe – ból dusznicowy, zaburzenia rytmu serca, a nawet zawał.
- naczynia krwionośne kończyn dolnych – (tzw. chromanie przestankowe), oziębienie kończyn, owrzodzenia, bóle kurczowe kończyn (zwykle łydek lub ud), podczas chodzenia.
- naczynia doprowadzające krew do mózgu – udar mózgu, bóle i zawroty głowy, szum w uszach, bezsenność, upośledzenie pamięci.
- naczyniach nerkowych doprowadzają do rozwoju nadciśnienia tętniczego i niewydolności nerek.
Leczenie
- Dieta
- Farmakologia (leki obniżające poziom cholesterolu, nadciśnienia tętniczego, wspomagające zrzucenie zbędnych kilogramów)
- Operacja (by – pass, balon rozprężający w miejscu zwężenia naczynia)
Zagadnienia nazewnicze
Nazwa miażdżycy jako procesu chorobowego (łac. atheromatosis) dotyczy wszystkich jej etapów. Pochodzi ona od gr. „α̉θήρη” (athere) o pierwotnym znaczeniu „papka z mąki”, które później przyjęło znaczenie „kaszka”. Nazwa ta nawiązuje do „kaszowatego” wyglądu ubytku w ścianie tętnicy. Pojęciem “atherosclerosis” nazywa się zaawansowane postacie miażdżycy w którym doszło do stwardnienia (łac. sclerosis) ściany tętnicy w wyniku procesu miażdżycowego. Jest to pojęcie węższe od „stwardnienia tętnic” (łac. arteriosclerosis; od łac. arteria – tętnica + łac. sclerosis – stwardnienie), które może być spowodowane także innymi przyczynami niż miażdżycą, np.: starczym stwardnieniem tętnic (łac. arteriosclerosis senilis), pozapalnym stwardnieniem tętnic (łac. arteriosclerosis postinflammatoria), stwardnieniem tętniczek (łac. arteriolosclerosis), stwardnieniem typu Monckeberga (łac. calcificatio mediae).
Badania naukowe dowodzą, że odpowiednia dieta nie tylko zapobiega zmianom miażdżycowym, lecz wręcz może doprowadzić do cofnięcia się już zaistniałych zmian [wiki, CB.E]