Udar mózgu (dawniej także apopleksja, z gr. ἀποπληξία = “paść jak rażony piorunem”; łac. apoplexia cerebri, insultus cerebri, ang. cerebro-vascular accident, CVA) – nagłe ogniskowe lub uogólnione zaburzenie czynności mózgu powstałe w wyniku zaburzenia krążenia mózgowego i utrzymujące się ponad 24 godziny.
Udar mózgu może być krwotoczny (wywołany wylewem krwi do mózgu) lub niedokrwienny (wywołany zatrzymaniem dopływu krwi do mózgu), przy czym udar niedokrwienny może być również wtórnie ukrwotoczniony. Do udarów krwotocznych zalicza się krwotoki śródmózgowe i krwawienia podpajęczynówkowe.
Objawy udaru zależą od lokalizacji miejsca uszkodzenia. W wielu przypadkach udar mózgu jest stanem zagrażającym życiu, jako zaburzenie wymaga bezwzględnie hospitalizacji, najlepiej na wyspecjalizowanym oddziale udarowym.
Udar mózgu jest trzecią po chorobie wieńcowej i chorobie nowotworowej przyczyną zgonów w krajach wysoko rozwiniętych i główną przyczyną trwałego kalectwa i braku samodzielności u osób dorosłych. Około 30 proc. osób, które go przeżyją, staje się inwalidami, a 20 proc. wymaga stałej pomocy osób trzecich. Ryzyko udaru mózgu rośnie wraz z wiekiem. Udary mózgu występują głownie u osób starszych (średni wiek zachorowania około 70 lat[1]), ale zdarzają się także u dzieci.
W Polsce rejestruje się około 60 000 nowych zachorowań na udar rocznie, a zapadalność na tę chorobę określa na około 175/100 tys. mężczyzn i 125/100 tys. kobiet. Około 15 proc. udarów poprzedzanych jest przemijającym niedokrwieniem mózgu (TIA). Osoby, które przeszły TIA, mają 19 proc. ryzyka wystąpienia udaru, zawału mięśnia sercowego lub zgonu z przyczyn naczyniowych w ciągu następnych 10 lat. Dlatego też bardzo istotne jest podjęcie działań, które mogą to ryzyko zmniejszyć. Odpowiednia dieta jest najlepszym działaniem profilaktycznym, w istotny sposób zmniejszającym ryzyko udaru mózgu.